در طب سنتی، برنج معمولا دارای طبع سرد و خشک دانسته می شود. به همین دلیل بعضی افراد بعد از مصرف زیاد برنج، مخصوصا زمانی که آن را همراه با خوراکی های سرد مثل ماست، دوغ، ترشی یا سالاد مصرف می کنند، احساس سنگینی، نفخ، سردی بدن یا بی حالی دارند. البته واکنش بدن همه افراد یکسان نیست و مزاج، سبک زندگی، میزان فعالیت، نوع پخت غذا و ترکیب خوراکی ها در این موضوع تاثیر دارد.
سوالی که برای خیلی از خانواده ها پیش می آید این است: چگونه طبع برنج را گرم کنیم؟ آیا باید برنج را از برنامه غذایی حذف کنیم؟ یا می توان با چند روش ساده، آن را متعادل تر مصرف کرد؟
پاسخ ساده است. نیازی به حذف برنج نیست. اگر برنج را درست بپزید و کنار آن از مصلح های مناسب استفاده کنید، می توانید سردی آن را تا حد زیادی متعادل کنید و وعده غذایی سبک تر و خوش خوراک تری داشته باشید.
در نگاه طب سنتی، هر ماده غذایی طبع و مزاج خاصی دارد. بعضی خوراکی ها گرم هستند، بعضی سرد، بعضی تر و بعضی خشک. برنج در بسیاری از منابع طب سنتی، در گروه خوراکی های سرد و خشک قرار می گیرد.
وقتی گفته می شود طبع برنج سرد است، منظور این نیست که خوردن برنج برای همه افراد مضر است. برنج غذای اصلی بسیاری از خانواده هاست و اگر درست مصرف شود، می تواند بخشی از یک برنامه غذایی معمول و متعادل باشد. موضوع اصلی این است که بعضی افراد، مخصوصا کسانی که مزاج سردتری دارند یا برنج را با چند خوراکی سرد دیگر مصرف می کنند، ممکن است بعد از خوردن آن احساس سنگینی یا سردی بیشتری داشته باشند.
برای همین در طب سنتی توصیه می شود برنج همراه با مصلح مصرف شود. مصلح یعنی ماده غذایی یا ادویه ای که طبع غذا را متعادل تر می کند و کمک می کند بدن واکنش بهتری نسبت به آن داشته باشد.
همه افراد بعد از مصرف برنج دچار مشکل نمی شوند. اما بعضی افراد می گویند وقتی برنج زیاد می خورند یا آن را با ماست و ترشی مصرف می کنند، علائمی مثل این ها را تجربه می کنند:
این نشانه ها همیشه فقط به برنج مربوط نیستند. مقدار غذا، سرعت غذا خوردن، نوع خورشت، مقدار روغن، نوع پخت، فعالیت بدنی و وضعیت گوارش هم اثر دارند. اما اگر شما معمولا بعد از خوردن برنج چنین حالتی دارید، بهتر است روش پخت و ترکیب غذایی خود را اصلاح کنید.
برای متعادل کردن طبع برنج، چند راه ساده وجود دارد. این روش ها بیشتر بر اساس تجربه های غذایی ایرانی و توصیه های رایج در طب سنتی مطرح می شوند و می توانند کمک کنند وعده برنجی شما سبک تر و خوش خوراک تر شود.
یکی از مهم ترین توصیه ها برای کاهش سردی برنج، پختن آن به روش کته است. در روش آبکش، برنج در آب جوشانده می شود و سپس آب آن دور ریخته می شود. بسیاری از افراد معتقدند بخشی از املاح و مواد موجود در برنج با آبکش کردن از بین می رود و غذا سبک ظاهری پیدا می کند، اما ارزش غذایی کمتری نسبت به کته دارد.
در روش کته، آب برنج دور ریخته نمی شود و برنج با همان آب پخته و دم می کشد. از نگاه طب سنتی، کته نسبت به برنج آبکش، انتخاب مناسب تری برای متعادل کردن طبع برنج است.
برای استفاده از زعفران، لازم نیست مقدار زیادی از آن مصرف کنید. کافی است مقدار کمی زعفران را بسابید، با چند تکه یخ یا مقدار کمی آب جوش دم کنید و در پایان پخت، روی بخشی از برنج بریزید.
زعفران مخصوصا برای چلو، زرشک پلو، ته چین، باقالی پلو و غذاهای مهمانی بسیار کاربردی است. اگر برنج را برای خانواده می پزید، حتی مقدار کمی برنج زعفرانی در کنار غذا می تواند هم ظاهر غذا را بهتر کند و هم طبع وعده را متعادل تر کند.
شوید یکی از سبزی های خوش عطر و پرکاربرد در غذاهای ایرانی است. شوید پلو، شوید باقلا پلو و ترکیب شوید با برنج، از قدیم در سفره ایرانی جایگاه داشته است.
در طب سنتی، شوید طبع گرم تری نسبت به برنج دارد و به همین دلیل می تواند به کاهش سردی برنج کمک کند. برای این کار می توانید از شوید تازه یا شوید خشک استفاده کنید.
شوید پلو با ماهی، شوید پلو با مرغ، شوید پلو با تن ماهی و حتی کته شوید، گزینه های خوبی برای کسانی هستند که می خواهند برنج را متعادل تر مصرف کنند.
زیره یکی از بهترین ادویه ها برای غذاهای برنجی است. هم زیره سیاه و هم زیره سبز در غذاهای ایرانی استفاده می شوند و به دلیل عطر خاصی که دارند، می توانند طعم برنج را متفاوت کنند.
در طب سنتی، زیره طبع گرم دارد و معمولا برای کمک به هضم بهتر غذا هم استفاده می شود. اگر بعد از خوردن برنج احساس نفخ یا سنگینی دارید، استفاده از مقدار کمی زیره در غذا می تواند انتخاب خوبی باشد.
می توانید زیره را در زمان دم گذاشتن برنج اضافه کنید یا در بعضی غذاها مثل زیره پلو، آن را به عنوان طعم دهنده اصلی به کار ببرید. فقط حواستان باشد مقدار آن زیاد نشود، چون طعم تند و غالبی دارد.
یکی از ساده ترین راه ها برای گرم کردن طبع برنج، استفاده از ادویه های گرم است. ادویه ها علاوه بر طعم و عطر، می توانند مزاج غذا را هم متعادل تر کنند.
ادویه هایی که معمولا برای این کار استفاده می شوند عبارت اند از:
در غذاهای جنوبی، استفاده از ادویه های گرم بسیار رایج است و به همین دلیل غذاهای جنوبی معمولا عطر و طبع گرم تری دارند. برای مثال اگر برنج را کنار خورشت، قیمه، قورمه سبزی، مرغ یا غذاهای محلی مصرف می کنید، می توانید با ادویه گذاری درست، طبع کل وعده را متعادل تر کنید.
خرما یکی از خوراکی های گرم و انرژی زا در طب سنتی است. در بسیاری از مناطق ایران، مخصوصا جنوب کشور، ترکیب برنج با خرما یا مصرف خرما کنار غذا رایج است.
اگر احساس می کنید بعد از خوردن برنج دچار سردی یا بی حالی می شوید، مصرف یک یا دو عدد خرما بعد از غذا می تواند برای بعضی افراد مناسب باشد. البته اگر دیابت دارید یا باید مصرف قند را کنترل کنید، حتما در مقدار مصرف خرما دقت کنید و با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
غذاهایی مثل رشته پلو با خرما، عدس پلو با خرما، خرما پلو و بعضی غذاهای محلی جنوبی نمونه هایی از ترکیب برنج با خوراکی های گرم هستند.
یکی از عادت های رایج در سفره ایرانی، خوردن برنج با ماست، دوغ، ترشی، سالاد زیاد یا سرکه است. این ترکیب برای خیلی ها خوشمزه و عادی است، اما از نگاه طب سنتی، بیشتر این خوراکی ها طبع سرد دارند و وقتی کنار برنج قرار می گیرند، ممکن است سردی وعده غذایی را بیشتر کنند.
اگر بعد از خوردن برنج همراه با ماست یا ترشی احساس نفخ، سردی یا سنگینی دارید، بهتر است مقدار آن ها را کمتر کنید یا کنارشان از مصلح های گرم استفاده کنید.
در بعضی خانواده ها، برای عطر و طعم بهتر برنج از مقدار کمی کره یا روغن حیوانی استفاده می شود. در طب سنتی، این مواد معمولا طبع گرم تری نسبت به برنج دارند و می توانند طعم غذا را هم بهتر کنند.
البته نکته مهم، مقدار مصرف است. استفاده زیاد از روغن یا کره ممکن است غذا را سنگین و پرکالری کند. اگر می خواهید برنج خوش عطرتر و متعادل تری داشته باشید، مقدار کمی کره یا روغن حیوانی کافی است.
این روش مخصوصا برای کته، چلو ساده، عدس پلو، لوبیا پلو و غذاهای خانگی کاربرد دارد.
بعضی غذاهای برنجی به طور طبیعی متعادل تر از چلو ساده هستند. مثلا وقتی برنج با سبزی، حبوبات یا ادویه های مناسب ترکیب می شود، طبع و ارزش غذایی وعده تغییر می کند.
غذاهایی مثل عدس پلو، ماش پلو، شوید پلو، زیره پلو، لوبیا پلو و سبزی پلو می توانند نسبت به برنج ساده، ترکیب کامل تری داشته باشند.
البته همه حبوبات و سبزی ها طبع یکسانی ندارند، اما از نظر تغذیه ای، ترکیب برنج با مواد غذایی دیگر باعث می شود وعده شما فقط بر پایه برنج سفید نباشد و تنوع بیشتری داشته باشد.
گاهی مشکل اصلی، سردی برنج نیست؛ مقدار مصرف آن است. اگر حجم زیادی برنج بخورید، مخصوصا در وعده شام یا زمانی که فعالیت بدنی کمی دارید، طبیعی است که بعد از غذا احساس سنگینی یا خواب آلودگی کنید.
برای مصرف بهتر، بهتر است مقدار برنج را با سن، فعالیت روزانه، وضعیت گوارش و نیاز بدن خود تنظیم کنید. کسی که فعالیت بدنی بالایی دارد، ممکن است با مصرف برنج مشکلی نداشته باشد، اما فردی که کم تحرک است، بهتر است مقدار آن را کنترل کند.
در واقع متعادل کردن طبع غذا فقط به اضافه کردن ادویه و مصلح نیست. مقدار مصرف، زمان مصرف و ترکیب غذا هم اهمیت دارد.
اگر می خواهید برنج را به شکل متعادل تری مصرف کنید، می توانید سراغ غذاهایی بروید که در ترکیب آن ها مواد گرم تری وجود دارد. چند نمونه کاربردی عبارت اند از:
این غذاها هم در سفره ایرانی آشنا هستند و هم به راحتی می توانند جایگزین چلو ساده در بعضی وعده ها شوند.
اگر هدف شما کاهش سردی برنج است، بهتر است مصرف همزمان چند خوراکی سرد را کنترل کنید. خوراکی هایی مثل ماست، دوغ، ترشی، سرکه، خیار، سالاد زیاد، ماهی بدون مصلح و بعضی سس های سرد ممکن است برای افراد با مزاج سرد، احساس سنگینی بیشتری ایجاد کنند.
این به معنی حذف کامل این خوراکی ها نیست. مثلا ماست یا سالاد می توانند بخشی از یک وعده غذایی سالم باشند. موضوع این است که اگر بدن شما به ترکیب برنج با خوراکی های سرد واکنش نشان می دهد، بهتر است مقدار آن ها را کمتر کنید یا از مصلح استفاده کنید.
برای نمونه:
نه. همه افراد نیاز یکسانی ندارند. بعضی افراد با مصرف برنج هیچ مشکلی ندارند و بدنشان به خوبی آن را هضم می کند. در مقابل، بعضی افراد با مزاج سردتر یا گوارش حساس تر، بعد از مصرف زیاد برنج دچار سنگینی، نفخ یا خواب آلودگی می شوند.
پس بهتر است به واکنش بدن خود توجه کنید. اگر بعد از خوردن برنج احساس خوبی دارید، نیازی نیست همیشه نگران سردی آن باشید. اما اگر معمولا بعد از برنج خوردن احساس سردی، بی حالی یا نفخ دارید، استفاده از روش های بالا می تواند به شما کمک کند وعده متعادل تری داشته باشید.
برای گرم کردن طبع برنج، لازم نیست کار سختی انجام دهید. چند تغییر ساده در روش پخت و ترکیب غذا می تواند وعده شما را متعادل تر کند. پخت برنج به صورت کته، استفاده از زعفران، شوید، زیره، دارچین، خرما و ادویه های گرم از روش های رایج برای کاهش سردی برنج هستند.
از طرف دیگر، بهتر است مصرف همزمان برنج با خوراکی های سرد مثل ماست، دوغ، ترشی و سرکه را کنترل کنید؛ مخصوصا اگر بعد از غذا دچار نفخ، سردی یا سنگینی می شوید.
در نهایت، بهترین راه این است که به بدن خود توجه کنید. اگر با برنج مشکلی ندارید، نیازی به حساسیت زیاد نیست. اما اگر احساس می کنید برنج برای شما سردی ایجاد می کند، می توانید با چند مصلح ساده، آن را به شکل متعادل تری مصرف کنید.
در طب سنتی، برنج معمولا دارای طبع سرد و خشک دانسته می شود. البته واکنش بدن افراد به برنج یکسان نیست و به مزاج، نوع پخت و ترکیب غذایی بستگی دارد.
زعفران، زیره، شوید، دارچین، خرما و بعضی ادویه های گرم از مصلح های رایج برنج هستند.
در طب سنتی، معمولا کته نسبت به برنج آبکش گزینه مناسب تری دانسته می شود، چون آب برنج دور ریخته نمی شود و غذا کامل تر باقی می ماند.
از نگاه طب سنتی، هم برنج و هم ماست طبع سرد دارند. اگر با این ترکیب دچار نفخ یا سنگینی می شوید، بهتر است ماست را با نعناع خشک، پونه، آویشن یا زیره مصرف کنید.
زیره، دارچین، هل، میخک، زنجبیل، فلفل سیاه و زردچوبه از ادویه های گرم رایج برای غذاهای برنجی هستند.
زعفران در طب سنتی طبع گرم دارد و یکی از مصلح های رایج برنج محسوب می شود. علاوه بر این، عطر و رنگ غذا را هم بهتر می کند.
نه. اگر با مصرف برنج مشکلی ندارید، نیازی به حساسیت زیاد نیست. اما اگر بعد از خوردن برنج احساس سردی، نفخ یا سنگینی دارید، استفاده از مصلح ها می تواند کمک کننده باشد.
شوید پلو، زیره پلو، عدس پلو با خرما، رشته پلو، کته زعفرانی و لوبیا پلو با ادویه گرم می توانند نسبت به چلو ساده انتخاب متعادل تری باشند.
در طب سنتی، خرما طبع گرم دارد و می تواند کنار بعضی غذاهای برنجی مصرف شود. البته افراد دیابتی یا کسانی که باید مصرف قند را کنترل کنند، باید در مصرف خرما احتیاط کنند.
در نگاه طب سنتی، برنج آبکش نسبت به کته کمتر توصیه می شود، چون آب برنج دور ریخته می شود. برای مصرف روزانه، کته می تواند انتخاب مناسب تری باشد.
