شپشک برنج که برخی آن را با نام حشره یا جوجوی برنج هم می‌شناسند، با نام علمی Sitophilus oryzae و نام عمومی Rice weevil آفت کوچکی است که به برخی محصولات از جمله برنج، گندم و ذرت
می‌زند و از آن‌ها تغذیه می‌کند. از نظر ظاهری، شپشک برنج یک حشره با سری خرطومی شکل و به رنگ قهوه‌ای تیره با طول ۳ تا ۵ میلی‌متر است. این حشره دارای بال بوده و می‌تواند پرواز کند؛ بنابراین
ممکن است آن را در نقاط دیگر منزلتان نیز مشاهده کنید. معمولا مراحل رشد این آفت تا قبل از تبدیل شدن به شپشک برنج بالغ، داخل دانه برنج صورت می‌گیرد؛ برای همین معمولا تا قبل از ایجاد
شپشک بالغ، ممکن است متوجه وجود این حشره در برنج خود نشوید.
ممکن است در هر یک از مراحل کاشت ، داشت تا برداشت و انبارکردن برنج، تخم این حشرات روی گیاه برنج قرار گیرد. حال اگر برنج را در شرایط مناسب برای رشد آن‌ها قرار دهیم، فعالیتشان آغاز شده و تکثیر می‌شوند و بعد از مدتی کیسه برنج پر از شپشک برنج می‌شود.
آفت انباری می‌تواند مواد غذایی را با فضولات و بقایای حشرات آلوده کند. برنج دارای آلودگی آشکار را جدا و دور بریزید؛ جدا کردن حشرات قابل مشاهده به معنی رفع همه آلودگی‌ها نیست. بسته‌های اطراف را هم بررسی کنید.
مهم‌ترین راه حلی که برای پیشگیری از ایجاد شپشک برنج وجود دارد، این است که نکات نگهداری از برنج را بدانیم و رعایت کنیم. به صورت خلاصه این راهکارها شامل موارد زیر است:
۱- در هنگام خرید برنج، دقت کنیم که آن برنج فاقد کرم و شپشک باشد.
۲- برنج سالم را در ظرف شیشه‌ای، فلزی یا پلاستیک ضخیمِ مناسب مواد غذایی با درِ محکم نگهداری کنیم.
۳- برنج را در مکان خشک و خنک نگه داریم. (رطوبت و گرما دو عامل اساسی برای ایجاد و رشد شپشک برنج است)
۴- بین کیسه برنج با زمین و دیوار فاصله‌ای برای جلوگیری از نفوذ حشرات و انتقال رطوبت از زمین و دیوار به برنج، ایجاد کنیم.
۵- به ادویه، سیر یا برگ بو به عنوان روش اثبات‌شده پیشگیری تکیه نکنیم؛ بررسی بسته‌ها و ظرف دربسته مهم‌تر است.
۶- قفسه‌ها و درزهای محل نگهداری را تمیز کنیم و برنج تازه را با باقی‌مانده قبلی مخلوط نکنیم.
۷- سعی کنیم تا حد امکان از خرید حجم زیاد برنج خودداری کنیم.
۸- از فروشنده معتبر و در بسته‌بندی سالم خرید کنیم؛ آلودگی ممکن است در تولید، فروشگاه یا خانه رخ دهد و خرید معتبر جای بررسی دوره‌ای را نمی‌گیرد.
برنج سالم را در چند ظرف مناسب مواد غذایی با درِ محکم تقسیم کنید و مرتب بررسی کنید. هر بسته آلوده را فوراً جدا کنید. ظرف‌ها و قفسه را پیش از استفاده مجدد تمیز و خشک کنید.
در آلودگی آشکار، بسته آلوده را دور بریزید و محل نگهداری را تمیز کنید. درزها را جاروبرقی بکشید و مخزن آن را بیرون خانه خالی کنید.
پنکه و الک ممکن است حشرات قابل مشاهده را جدا کنند، اما تخم یا لارو می‌تواند داخل دانه باشد؛ این روش‌ها تضمین پاک‌سازی برنج نیستند.
روش‌های رایج زیر را با توجه به محدودیت‌هایشان ارزیابی کنید. هیچ‌کدام جای دور ریختن محصول دارای آلودگی آشکار و تمیز کردن محل را نمی‌گیرد.
خارج شدن حشرات از برنج، تضمین حذف تخم، لارو یا بقایای آلودگی نیست. برای برنج دارای آلودگی آشکار به این روش تکیه نکنید.
جای خنک و خشک برای نگهداری برنج سالم مناسب است؛ افزودن ادویه یا برگ بو جای ظرف دربسته و بازرسی منظم را نمی‌گیرد.
برای بسته قدیمیِ بدون آلودگی آشکار که به وجود آفت در آن مشکوک هستید، انجماد در دمای منفی ۱۸ درجه سانتی‌گراد به مدت حداقل ۴ روز می‌تواند آفات را از بین ببرد. انجماد، بقایای آلودگی را حذف نمی‌کند.
کشته شدن حشرات با حرارت به معنی حذف فضولات و بقایای آلودگی نیست.
شست‌وشو یا ریختن کوتاه‌مدت آب جوش را تضمین مناسب شدن برنج آلوده برای مصرف ندانید؛ محصول دارای آلودگی آشکار را دور بریزید.
بوجاری و الک کردن به‌تنهایی تضمین حذف همه آلودگی نیست. برای بسته دارای آلودگی آشکار، جداسازی و دور ریختن توصیه می‌شود. کنار مواد غذایی از حشره‌کش استفاده نکنید.
